Vroeger, voor ik ziek werd, was ik vrij krachtig. Ik was sportief, proefde ook van een aantal gevechtssporten en dit gaf mij een extra dosis zelfvertrouwen. Moest er een schroefpot opengedaan worden was er maar één adres namelijk ‘de mama’ die kon dat fiksen. Ik was ook fier dat ik dat allemaal kon.

Gaandeweg mijn ziek worden kreeg ik last van mijn lichaam. Mijn handen bijvoorbeeld zorgden voor problemen en een gewoon flesje opendoen lukte mij niet goed meer. Mijn omgeving nam die taken van mij over en soms, nog voor ik iets kon vragen, merkte ik al dat men discreet de problemen uitgeklaard had. Meer en meer ging ik aanleunen op de kracht van mijn gezinsleden, die zij graag met mij deelden.

Ik was er ook van overtuigd dat ik geen stress had of toch heel weinig. Want in de job die ik deed moest ik stressbestendig zijn.
Maar mijn ziekte installeerde onzekerheid in mijn leven en meer en meer kreeg ik te kampen met stress.

STRESS. Er is haast geen ontkomen aan. Het maakt deel uit van het dagelijks leven. Net als je denkt dat het voorbij is, komt het weer terug. Het is de manier van reageren op druk. Te veel stress kan pijn doen toenemen, kan een persoon vatbaar maken voor ziektes en kan het voor mensen met artritis moeilijker maken om met de extra lasten van hun ziekte om te gaan.

Oorzaak en gevolg
Verhalen in overvloed van mensen die de ontwikkeling van hun artritis koppelen aan een stressvol incident in hun leven. Het stressvolle incident (zoals een auto-ongeluk, overlijden in het gezin, echtscheiding, verlies of werkproblemen, of andere persoonlijke tragedies) is, volgens hen, de as van de plotselinge gebeurtenis die de ziekte veroorzaakt. De meningen variëren over deze theorie, omdat het moeilijk te bewijzen is omwille van de verscheidenheid aan menselijke ervaringen en reacties.

Het dilemma over dreigende stress ontstaat, omdat stress onmogelijk te meten is. Wat iemand stressvol vindt, kan door iemand anders als een uitdaging worden beschouwd. Een gebeurtenis wordt als stressvol ervaren op basis van iemands perceptie van die gebeurtenis. Er zijn ook verschillende stressfactoren en het is moeilijk voor onderzoekers om te beoordelen of ze allemaal dezelfde impact hebben. Hoewel de kwestie van een verband tussen stress en ziekte nog steeds gecompliceerd is, heeft onderzoek uitgewezen dat een hoog niveau van stress kan leiden tot verstoring, hoofdpijn, hoge bloeddruk, hartaandoeningen, depressie en de mogelijkheid tot andere ziekten.

Stress en RA
Mensen met artritis ervaren dezelfde soorten stress als anderen. Bovendien zorgt het leven met chronische pijn voor een nieuwe mengeling van stressvolle problemen. Chronische artritis voegt stress toe door pijn, vermoeidheid, depressie, afhankelijkheid, gewijzigde financiën, werk, sociaal leven, zelfrespect en zelfbeeld.
Tijdens stressvolle momenten stuurt je lichaam extra stoffen (stresshormonen) in de bloedbaan, waardoor fysieke veranderingen optreden. Deze fysieke veranderingen geven extra kracht en energie en bereiden het lichaam voor op het omgaan met de stressvolle gebeurtenis. Wanneer stress positief wordt behandeld, herstelt het lichaam zichzelf en de eventuele schade veroorzaakt door de stress. Wanneer de stress zich echter ophoopt zonder stressrespons, beïnvloedt dit het lichaam negatief.

Er treedt een vicieuze cirkel op in de relatie tussen artritis en stress. De moeilijkheden die voortvloeien uit het leven met chronische artritis creëren stress. De stress veroorzaakt spierspanning en verhoogde pijn samen met verergering van artritissymptomen. En de verslechtering van de symptomen kan dan weer tot meer stress leiden.

Corticosteroïdengebruik en stress
In mijn zoektocht naar stress bij RA-patiënten kreeg ik een enkele maal de reflectie dat men stress gekregen had van het corticosteroïde gebruik. Sommige mensen met artritis krijgen een corticosteroïde voorgeschreven, als onderdeel van hun behandelplan. Zonder enige voorzorgsmaatregelen kan stress gevaarlijk zijn voor iemand die corticosteroïden gebruikt. Corticosteroïden zijn nauw verwant aan cortisol, een hormoon dat wordt geproduceerd door de bijnieren. Cortisol helpt bij het reguleren van de zout- en waterbalans en het koolhydraat-, vet- en eiwitmetabolisme. Wanneer het lichaam stress ondervindt, geeft de hypofyse een hormoon af dat de bijnieren signaleert om meer cortisol te produceren. Het extra cortisol zorgt ervoor dat het lichaam de stress aankan. Wanneer de stress voorbij is, keert de productie van bijnierhormonen terug naar normaal.
Langdurig gebruik van corticosteroïden leidt tot een verminderde productie van cortisol door het lichaam. Bij onvoldoende cortisolproductie kan het lichaam onvoldoende worden beschermd tegen stress en is meer vatbaar voor extra problemen, zoals koorts of lage bloeddruk.

Kan je, als RA-patiënt, stress managen?
Ook deze vraag heb ik een aantal keren gesteld, en ook hier niet altijd een éénduidig antwoord gekregen. Maar juist de diversiteit van antwoorden maakte dat wij wel wat verfrissende inzichten hebben gekregen die ons moeten toelaten op termijn heel wat verbeteringen door te voeren.
Het was duidelijk dat om stress te kunnen managen je rekening moet houden met drie grote elementen.

1. Leren hoe je stress kunt verminderen.
2. Aanvaarden wat je niet kan veranderen.
3. De schadelijke effecten van stress detecteren en leren overwinnen.

Maar dat zal dan later meer in detail beschreven worden nadat we meer duiding krijgen van onze lotgenoten. Vergeten we niet dat wij als RA-patiënten ervaringsdeskundigen zijn in het ziek zijn maar vooral in het leven met onze chronische ziekte.

Auteur: Nelly